GUERRILLA GIRLS: Sanat Dünyasının Vicdanı

Sanat tarihi çoğu zaman tarafsız bir anlatı gibi sunulur. Oysa müzelerin duvarlarına bakıldığında bu hikâyenin her zaman eşit yazılmadığı açıkça görülür. 1980’lerin ortasında New York’ta ortaya çıkan Guerrilla Girls, tam da bu eşitsizliği görünür kılmak için ortaya çıkmış bir sanat kolektifi.

1985 yılında kurulan Guerrilla Girls, sanat dünyasındaki cinsiyetçilik ve ırk ayrımcılığına dikkat çekmeyi amaçlayan anonim feminist sanatçılardan oluşuyor. Kolektif yalnızca sanat alanındaki eşitsizlikleri değil, aynı zamanda film, politika ve popüler kültürdeki ayrımcı yapıları da görünür kılmayı hedefliyor. Grup, kendisini tüm insanlar için eşit hakları savunan “kesişimsel feminizm” anlayışına yakın bir yerde konumlandırıyor.

Guerrilla Girls’ü farklı kılan yalnızca söyledikleri değil, bunu söyleme biçimleri. Kolektif üyeleri kamusal alanda kimliklerini gizlemek için goril maskeleri takıyor ve gerçek isimleri yerine Frida Kahlo, Käthe Kollwitz ya da Gertrude Stein gibi tarihsel kadın sanatçıların adlarını kullanıyor. Böylece dikkat bireysel kimliklerden çok dile getirdikleri meselelere yöneliyor.

POSTERLERLE YAPILAN SANAT ELEŞTİRİSİ

Guerrilla Girls’ün en güçlü araçlarından biri posterler. 1980’lerin ortasında New York sokaklarında geceleri duvarlara yapıştırılan bu posterler, reklam estetiğini kullanarak sanat dünyasının rahatsız edici istatistiklerini görünür kılıyordu.

Grubun en ünlü işlerinden biri 1989 tarihli şu soruyu soran poster:

“Kadınların Metropolitan Müzesi’ne girebilmesi için çıplak mı olması gerekiyor?”

Poster, çarpıcı bir veriye dikkat çekiyordu: Modern sanat galerilerindeki sanatçıların %5’ten azı kadındı. Buna karşılık müzelerde sergilenen çıplak figürlerin yaklaşık %85’i kadındı.

Bu basit ama güçlü karşılaştırma, sanat tarihinin erkek merkezli yapısını bir anda görünür kıldı ve poster kısa sürede feminist sanatın en ikonik görsellerinden biri haline geldi.

SANAT, AKTİVİZM VE MİZAH

Guerrilla Girls kendilerini yalnızca sanatçı değil, aynı zamanda aktivist olarak tanımlıyor. Posterler, billboardlar, kitaplar, konferanslar ve kamusal müdahaleler aracılığıyla sanat dünyasındaki eşitsizlikleri gündeme getirmeye devam ediyorlar.

Kolektifin üretimleri çoğu zaman ironik ve mizahi bir dile sahip. Örneğin “The Advantages of Being a Woman Artist” adlı posterlerinde kadın sanatçı olmanın “avantajlarını” alaycı bir liste halinde sıralıyorlar. Aslında bu liste, sanat dünyasında kadınların karşılaştığı sistematik ayrımcılığın bir özeti niteliğinde.

Grubun dikkat çeken müdahalelerinden biri de New York’taki Whitney Museum binasına yapılan gizli projeksiyonlardan biri. Guerrilla Girls bu projeksiyon aracılığıyla sanat dünyasındaki gelir eşitsizliğini ve aşırı zenginlerin sanat alanı üzerindeki etkisini eleştirmişti.

Kolektifin yaklaşımı feminist sanat tarihinin önemli bir stratejisini temsil ediyor: veriyi, mizahı ve güçlü görsel dili bir araya getirerek kurumsal yapıları eleştirmek.

KIRK YIL SONRA HÂLÂ GÜNCEL

Yaklaşık kırk yıldır üretim yapan Guerrilla Girls’ün işleri bugün dünyanın önemli müzelerinin koleksiyonlarında yer alıyor. Tate Modern, Metropolitan Museum of Art, Centre Pompidou ve São Paulo Museum of Art gibi kurumlar bu işleri sergileyen başlıca müzeler arasında.

Kolektifin üretimlerini bir araya getiren “Guerrilla Girls: The Art of Behaving Badly” adlı kitap ise 2020 yılında The New York Times ve Los Angeles Times tarafından yılın en iyi sanat kitapları arasında gösterildi.

Bir zamanlar müzeleri protesto eden işler bugün aynı kurumların koleksiyonlarında yer alıyor. Ancak Guerrilla Girls’ün temel sorusu hâlâ geçerliliğini koruyor: Sanat dünyası gerçekten eşit mi?

Bugün Getty Research Institute’ta görülebilen “How to Be a Guerrilla Girl” sergisi de kolektifin kırk yıla yayılan üretimini ve aktivist stratejilerini yeniden gündeme taşıyan güncel örneklerden biri.

Grubun mottosu ise bu yaklaşımı özetliyor:

“Bir şey yap. İşe yararsa bir tane daha yap. Yaramazsa yine başka bir şey yap. Yaratıcı biçimde şikâyet etmek işe yarar.”