15. Yüzyıl Yapılarından Vagon Pencerelerine Uzanan Çoğulcu Bir Hafıza Örgüsü ve “Köprüler”
Tarih boyunca imparatorlukların, nehirlerin ve sınırların kesişim noktası olmuş Edirne, bu kez coğrafi bir eşik olmanın ötesine geçerek uluslararası çağdaş sanatın çok sesli bir meydanına dönüşüyor. 21 Mayıs Dünya Kültürel Çeşitlilik Günü’nde kapılarını ilk kez açan Edirne Bienali, 28 Haziran’a kadar kenti bir açık hava müzesine ve kolektif bir düşünme alanına dönüştürme iddiasında. Yerinde takip ettiğimiz bu ilk edisyon, didaktik bir sanat buluşmasından ziyade, kentin taş duvarlarına, pencerelerine ve raylarına sızan son derece rafine, mekanla hemhal olmuş bir dil sunuyor.
Açılış seremonisinde Trakya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Hatipler’in konuşmasında antik bilgeliğe yaslanarak kurduğu o zamansız cümle, aslında bienalin tam olarak hangi boşluğu doldurmak istediğinin özeti niteliğindeydi: “Ars longa, vita brevis” (Sanat uzun, hayat kısa). Kentin sanatsal hafızanın altını çizen bu vurgu, bienalin kavramsal zeminini çok iyi özetledi. Bienal Koordinatörü Didem Çapa ise açılış konuşmasında, tek bir küratoryal dikte yerine çok sesli, hiyerarşiden uzak ve kolektif bir diyalog ortamı tasarladıklarını belirtti. Çapa’nın koordinasyonundaki bu çoğulcu yapı, 23 ülkeden 213 sanatçının farklı disiplinlerdeki üretimlerini Edirne’nin katmanlı geçmişiyle kusursuz bir şekilde buluşturuyor.
Devecihan’da Işığın ve İpliğin Kontürleri
Bienal rotasının en güçlü duraklarından biri, şüphesiz Osmanlı han mimarisinin erken örneklerinden olan ve geçmişte hapishane olarak da kullanılan Devecihan Kültür Merkezi. Burada, küratörlüğünü Atilla Güllü’nün üstlendiği “Dokuma Sanatı Sergisi” yer alıyor. Buradaki sergileme pratiği, mekanın ışığıyla yaşayan bir organizma gibi tasarlanmış. Atilla Güllü, bu kurguyu şu kelimelerle aktarıyor:
“Eserleri doğrudan pencerelere, ışığın merkezine yerleştirdim. Çevreye baktığınızda kontürleri görüyorsunuz. Güneş farklı açılardan geldiğinde burada enfes bir ipucu, bir tür spoiler buluyorsunuz; bir ön sezi alıyorsunuz. Biraz sonra da onların “gerçek yüzlerini” göreceğiz.”
Mekana adım attığınızda, gün ışığının pencerelerden sızarak liflerin, ipliklerin arasından geçişine tanık oluyorsunuz. Günün saatine göre sürekli biçim ve renk değiştiren bu tekstil silüetleri, izleyiciye bir “ön sezi” bırakıyor. Sergide bizi ilk karşılayan, Ahu Akkan’ın bir kadının varoluşsal çığlığını ham bir görsellikle hissettiren o güçlü işi oluyor.
Karaağaç’ta İçsel ve Dışsal Manzaralar
Rotamızı kentin simgesel yapılarından Karaağaç Gar Binası’na çevirdiğimizde ise bizi yolculuk, ayrılık ve geçiş kavramlarının tam ortasına bırakan “Lokomotif ve Vagon” karma sergisi karşılıyor. Avusturya Kültür Ofisi iş birliğiyle hayata geçen bu sergide, sanatçı Sedef Hatapkapulu’nun vagon pencerelerine yerleştirdiği transparan manzara resimleri bienalin en rafine işleri arasında yer alıyor.
“Trende giderken insan o trenin ritmiyle dışarıyı seyrederken önünden bir sürü imajlar geçiyor. Bir “o” manzara var, bir de kafamızın içinden geçen manzaralar var… Bizim ürettiğimiz iş; dışarıdaki geçen manzaralar ile içerideki, yani içimizdeki manzara resimlerinin buluşma noktası gibi oluyor. Pencerelerdeki resimler, benim her sanatçıyla olan buluşma noktamı temsil ediyor.”
Mine Sanat Galerisi organizasyonula gerçekleşen “46” sergisinin Edirne’nin vagon estetiğine ustalıkla uyarlanmış çarpıcı bir versiyonu olarak hafızalarda kalıyor.
Karaağaç’ın Gizli Hafızası: Mahzendeki “Yakın”ın Haritası
Yine aynı bölgede, Trakya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nin altındaki saklı bir alana, Karaağaç Mahzen’e iniyoruz. Deniz Erbaş küratörlüğünde şekillenen, Gravitas Kültürel Miras Bölgesel Sanat Ağı’nın (Çanakkale, Balıkesir, Tekirdağ, Edirne) hayat verdiği “Yakının Haritası / Mapping the Immediate” sergisi, bienalin en mistik ve keşif dolu alanlarından biri. Küratörün rehberliğinde adım attığımız bu mekan; nemi, kokusu ve mimarisiyle izleyiciyi bir yolculuğa çıkarıyor. Deniz Erbaş bu gizemli alanı ve serginin ruhunu şu sözlerle özetliyor:
“Kuzey Ege ve Trakya diyebileceğimiz bu bölgede yaşayan sanatçılar gerçekten yakınlarındaki yaşama, doğaya ve kültürel mirasa son derece samimi ve yakın bir gözle bakıyorlar. Burayı bize Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı önerdiğinde çok heyecanlandık; burası biraz özlem dolu ve değişik bir mekan… Bir kurum sergisi kurmak için de o kadar elverişliydi ki kurgu hemen gözümüzde canlandı.”
Mahzenin nemli ve korunaklı duvarları arasında yürürken sergi, merdiven boşluğunda yankılanan Can Memişoğulları’nın hazırladığı, Gate 27 rezidans sanatçılarından gelen “Kalkıyor” isimli büyüleyici ses yerleştirmesiyle başlıyor. Doğayla insanın, bölgesel bağlarla evrensel anlatıların çarpıştığı bu sergi, hem özel üretilmiş yeni işleri hem de yakın döneme ait seçkileriyle bölge sanatçılarının yakın çevrelerine ne kadar derin ve içeriden baktıklarını kanıtlıyor.
Meriç’in Kıyısında Bir Karşılaşma Durağı
Bienal rotasının suyla ve sınırla en yalın temas kurduğu nokta ise şüphesiz Songül Güneş Gültekin küratörlüğündeki Meriç Köprübaşı İstasyon Binası. Erdil Yaşaroğlu, Mehmet Ali Uysal, Eda Çekil ve İsmet Doğan gibi güçlü isimlerin yer aldığı bu karma sergi, nehrin hemen yanı başındaki tarihi istasyon binasını bir bellek köprüsüne dönüştürüyor. Suyun iki yakasını, trenlerin geçmişteki ayrılıklarını ve kavuşmalarını çağdaş bir heykel ve enstalasyon diliyle yeniden yorumlayan sergi, bienalin “Köprüler” temasının fiziksel ve metaforik olarak en şiirsel vücut bulmuş alanlarından biri.
Neden Şimdi Edirne?
Edirne Bienali, şehri sadece turistik bir dekor olarak kullanmıyor; Meriç ve Tunca’nın üzerindeki tarihî köprüleri, eski Gümrük Karakolu’nu ve kervansarayları aktif birer anlatıcıya dönüştürüyor. Kentin gündelik ritmiyle çağdaş sanatın bu denli iddiasız ama sarsıcı ortaklığı, şehri uluslararası bir sanat destinasyonu haline getiriyor. Kültürel mirası didaktik bir dille övmek yerine, onu bugünün yapay zeka, yeni medya entertainment unsurları ve analog dokuma disiplinleriyle çarpıştıran bu bienal, kesinlikle yerinde deneyimlenmeyi hak ediyor. Eğer bu bahar ve yaz döneminde yolunuzu Trakya’ya düşürmek için bir bahane arıyorsanız; rayların, taşların ve ipliklerin fısıldadığı bu hikayeler tam aradığınız neden.
E-BÜLTEN ABONELİĞİ
E-Bülten aboneliğiyle en güncel haberler e-posta kutunuzda!
