Bazı filmler vardır; hikâyesini karakterlerinden önce mekânıyla anlatır. Joachim Trier’in Sentimental Value’su da tam olarak böyle bir yerden açılıyor. Oslo’da, zamanın içinden süzülüp gelen zarif ama yorgun bir ev… Bu ev yalnızca bir dekor değil; geçmişin suskun tanığı, kırılgan bir belleğin taşıyıcısı ve filmin asıl omurgası.
Trier, bu kez kamerayı yalnızca karakterlerin yüzlerine değil, onların sustuklarına, söyleyemediklerine ve birbirlerinden sakladıklarına çeviriyor. Ortaya çıkan şey, bir “aile filmi”nden çok daha fazlası: Sanatın, pişmanlığın ve gecikmiş yüzleşmelerin iç içe geçtiği, ağırbaşlı ama derinden sarsıcı bir iyileşme hikâyesi.
Merkezde, uzun yıllar önce ailesini terk etmiş usta yönetmen Gustav Borg var. Stellan Skarsgård, Gustav’ı öyle bir incelikle canlandırıyor ki karakter ne tamamen affedilebilir ne de bütünüyle mahkûm edilebilir hâle geliyor. Sert, kibirli, zaman zaman zalim; ama bir o kadar da kırılgan ve yaşlanmış. Sinemayı ailesinin önüne koymuş bir adamın, hayatının sonbaharında geçmişle hesaplaşma çabası bu.
Karşısında ise Trier sinemasının vazgeçilmez yüzlerinden Renate Reinsve var. Nora karakteri, sahnede var olabilen ama gerçek hayatta nefes almakta zorlanan bir kadın. Reinsve’nin performansı, yüksek sesli dramatik patlamalara hiç ihtiyaç duymadan, bakışlar ve duraksamalarla ilerliyor. Onu izlerken, karakterin içindeki fırtınayı değil; o fırtınayı bastırmak için harcadığı enerjiyi hissediyoruz.
Filmin kalbinde yer alan çatışma basit: Gustav, geçmişini anlatan yeni filmini çekmek ister ve başrolü Nora için yazdığını söyler. Nora reddeder. Bunun yerine projeye Amerikalı yıldız Rachel Kemp dahil olur. Elle Fanning, bu rolde bilinçli bir “uyumsuzluk”la var oluyor. Onun performansı, karakterin değil, seçimin yanlışlığını görünür kılıyor. Trier burada, sinemanın en can acıtıcı sorularından birini soruyor: Bir rol, gerçekten herkes tarafından oynanabilir mi?
Filmin en güçlü damarlarından biri de kız kardeşler arasındaki sessiz dayanışma. Agnes, daha “düzenli” bir hayat kurmuş gibi görünse de, geçmişin yükünü Nora kadar taşıyor. Trier, aile içi travmanın herkeste farklı şekillerde tezahür ettiğini incelikle gösteriyor. Kimisi kaçarak, kimisi donarak, kimisi de kendini sürekli yeniden yaralayarak hayatta kalıyor.
Sentimental Value, sinema üzerine bir film gibi başlayıp, sinemanın sınırlarını aşan bir yere varıyor. Burada film yapmak bir amaç değil; bir yüzleşme aracı. Sanat, iyileştirmiyor belki ama konuşulamayanı dile getirecek bir alan açıyor. Evin temeline düşen çatlak gibi, karakterlerin iç dünyasında da onarılamayan ama inkâr edilemeyen kırıklar var.
Trier’in kamerası acele etmiyor. Yüzlerde oyalanıyor, sessizliklere alan tanıyor, mekânın hafızasını ciddiye alıyor. Bu sabır, filmi melodramdan uzak tutarken, duygusal etkisini daha da derinleştiriyor. Büyük cümleler yok; ama her sahnede yankılanan bir iç ses var.
Sonuçta Sentimental Value, yalnızca bir baba-kız hikâyesi değil. Kuşaklar arası aktarılan yaraların, sevmenin ve affetmenin ne kadar zor — ama ne kadar gerekli — olduğunu hatırlatan bir film. Gösterişli değil; fakat kalıcı. İzledikten sonra akılda kalan bir sahne değil, bir his bırakıyor. Ve bazen sinemanın yapabileceği en güçlü şey de tam olarak bu.
Joachim Trier’in bu incelikli filmi, bir MUBI sunumuyla şimdi sinemalarda.
E-BÜLTEN ABONELİĞİ
E-Bülten aboneliğiyle en güncel haberler e-posta kutunuzda!
